دل گفته ها

چندی پیش از طرف دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، یک طرح پیشنهادی در خصوص دوره "دکتری کتابدار دیجیتال پزشکی" برایم ارسال کردند و می خواستند در مورد آن نظر بدهم. این طرح، سروصدای زیادی در جامعه کتابداری و اطلاع رسانی ایران به پا کرد و موافق و مخالفین فراوانی داشت. داشتم فایلهایم را سروسامان می دادم که فایل نظراتم در خصوص این طرح را دیدم و فکر کردم بد نیست در اینجا منعکس شود و یادمان نرود که ما کتابداریم حتی در این وبلاگ.

******

موضوع خیلی ساده است. کشورهای پیشرفته و سرآمد همه آنها آمریکا، خوب می دانند که تربیت یک متخصص با مدرک دکتری یا صاحب نظری که هیچ مدرک دانشگاهی هم ندارد، چقدر هزینه بردار و زمان بر است. مهم نیست که فرد از کجا آمده، چه مذهب و اخلاقی دارد، چطور می پوشد و کجاها می رود. مهم این است که این فرد تخصصی دارد که می تواند گرهی از مشکلات آن کشور را بگشاید. همین مساله‌مداری همه چیز را حل می کند. یعنی فقط به مساله و حل آن فکر می شود و حواشی واقعا به حاشیه رانده می شود.

اما موضوعی که می خواهم بگویم این نیست. موضوع این است که تمامی خانه و ماشین و حقوق و امکاناتی که در اختیار یک ایرانی قرار می گیرد، شاید یک چندم هزینه هایی است که باید برای تربیت این فرد خرج شود. یعنی اگر این کشورها، سرمایه گذاری روی افراد خودشان بکنند و بخواهند کودکی را از اول دبستان به فارغ التحصیل مقطع دکتری برسانند، شاید بیشتر از اینها باید برای او خرج کنند. تازه معلوم هم نیست در نهایت چنین فردی از آب درآید. زیرا جهان سومی ها و مهاجرها انگیزه های فراوانی برای کار و رسیدن به شرایط مطلوب دارند. یکی از این جهت که می خواهند امکانات رفاهی بیشتر و بهتر داشته باشند، دیگر اینکه می خواهند موفق باشند و موفقیت فی نفسه لذت بخش و شورانگیز است. و نکته مهم دیگر، اینکه علاقه و عشق به کار و تخصصشان دارند، اما در کشور یا محیط خودشان امکانات و فضا برای انجام آزمایش و پژوهش مهیا نیست. واقعا خیلی از این انگیزه ها از عشق به کار علمی و حوزه پژوهشی حاصل می شود و فرد فقط به عشق پژوهش و رسیدن به نتیجه یا کشف حسابی فعالیت می کند. که این لذت کشف و نتیجه گرفتن از پژوهش و مطالعه خودش از بزرگترین لذتهای دنیا است. تا کسی لذتی از این جنس را تجربه نکند نمی تواند آن را درک کند.

به هر حال، کشورهای پیشرو با این روش چندین برابر مخارجی که برای تربیت و آموزش فرد باید بکنند را صرفه جویی می کنند. سودای پر منفعت و دو جانبه ای است. هم مهاجر راضی است و هم مهاجرپذیر. یاد این شعر می افتم که:

"دزدی بوسه عجب دزدی پر منفعتی است              که اگر باز ستانند دو چندان گردد"

نشریه وزین و الکترونیکی شیرازه، در شماره سال اول - شماره ي اول / آذر - دی 1386 این مصاحبه را با من و آقای اصنافی و خانم کرمی، در مورد وبلاگ نویسی انجام داده بود که نمی دانم چرا تا حالا آن را ندیده بودم یا اصلا به آن توجه نکرده بودم. متن مصاحبه در ادامه درج می شود. البته برخی از وبلاگ های دیگری را که موضوعات خیلی متفرقه ای دارند یا با نام مستعار مدیریت می کنم و در آنها می نویسم در این سیاهه نیاورده ام.

*******

۱. سابقه وبلاگ نویسی

 در برنامه نگاه نو از راديو فرهنگي، يكي از نشستهاي برگزار شده در سراي اهل قلم در نمايشگاه بين المللي كتاب تهران ۱۳۸۷ را پخش مي كرد. بحث در مورد خلاقيت و نوآوري بود و اينكه چرا ما خلاقيت نداريم. برخي از نكاتي كه به نظرم جالب بود و خاطرم مانده را اينجا مي نويسم:

ژاپني ها خلاقيت دارند و ما ايراني ها نداريم. چرا؟

وقتي ژاپني به دنيا مي آيد و به مدرسه مي رود هميشه به او گفته مي شود كه ژاپن، كشوري است جزيره اي با خاك كم و نامرغوب، زلزله خير و فاقد منابع زيرزميني. از طرف ديگر ما ژاپني ها مردماني هستيم كه متوسط قدمان هم از جهانيان كمتر است و كوتاه تريم. بازهم تفاوت ديگري با جهانيان داريم. اينكه، چشمان ريزي داريم كه از چشمهاي جهانيان كوچك تر است. حال با اين اوضاع خرابي كه از لحاظ امكانات خدادادي داريم، چه مي توانيم بكنيم. آيا بايد مانند آفريقائيها بمانيم تا از گرسنگي بميريم يا راهي براي سعات وجود دارد؟

حال وضع ما ايرانيان را ببينيد:

 ما ملتي هستيم با 2500 سال سابقه فرهنگي و تمدني

هنر نزد ايرانيان است و بس

ايرانيان جزء باهوشترين افراد جهان هستند (البته پژوهش هاي جديد نشان مي دهد ايرانيان در رده 14 يا 15 جهاني قرار دارند)

ما منابع زيرزميني فراواني داريم. از نظر نفت اگر اول نباشيم ولي در بين 5 كشور اول جهان هستيم

از نظر جاذبه هاي طبيعي و اقليمي جزء كشورهاي متنوع برتر جهان هستيم

مجموع اين داشته هاي آشكار و پنهان وقتي در كنار روح آسايش طلب ايراني و اوضاع نه چندان آرام سياسي قرار مي گيرد،‌ معجوني مي سازد كه نه تنها نبوغ و خلاقيتي در آن ديده نمي شود كه  با هرچه نوخواهي و خلاقيت و نوآوري است سر ستيز دارد. اصلا سئوال اين است كه چرا بايد خلاق باشيم؟

نمي دانم به اين دقت كرده ايد كه حتي ايراني هاي متوسط هم وقتي در محيط كشورهاي غربي قرار مي گيرند، چقدر امكان موفق شدنشان وجود دارد؟ محيط و انگيزه عوامل اصلي هستند كه موتور ايراني را روشن مي كنند و آنچه را در كشور خود و در بين هم فرهنگان و هم زبانان خود نمي توانند ايجاد كنند يا بيابند، به راحتي در بين ناآشنايان فرهنگي و زباني خلق مي كنند.

ياد صحبتهاي يكي از اساتيد دوره كارشناسي ام مي افتم. آقاي دكتر فرنود كه تاريخ اجتماعي به ما درس مي دادند. در دانشكده ادبيات دانشگاه فردوسي مشهد. ايشان هم كلاسي و همراه دكتر شريعتي در فرانسه بودند. نقل مي كردند كه دكتر شريعتي در كلاس يكي از اساتيد بزرگ فرانسه، كنفرانسي در خصوص وضعيت ايران و كشورهايي آسيايي داشتند و تاكيد كردند كه استعمارگران باعث عقب ماندگي ايرانيان شدند. استاد هم به شوخي گفتند: آها، فهميدم. اين استعمارگران نابكار همه پسرخاله هاي ژاپني ها بودند. چون با آنها فاميل بودند نگذاشتند كه آنها عقب بمانند و فقط ايرانيان غريبه را عقب نگه داشتند.

تو خود حجاب خودي حافظ، از ميان برخيز...

در مورد خلاقيت ژاپني: http://www.shamimm.com/webpages/News/newstest/newmagalat2.asp?codma=7038&piclogo=

نظام آموزشي ژاپن: http://www.iranculture.org/research/edupol/countries.php?c=japan

حتما این مطلب را در مورد گوگل که "چرا کارکنان گوگل دمپایی به پا می کنند؟"  خوانده اید. تا حالا چندبار آن را خوانده ام و هر دفعه هم مبهوت تر از گذشته انگشت به دهان نشسته ام و در تفکری طولانی فرو رفته ام و وقتی به خود آمده ام که نیمی از انگشتم در زیر دندانهایم که از فرط تعجب و گاهی خشم  می رفت که به هم بساید نقش دندانهایی تیز را به خود گرفته بود. جل الخالق. یک جهان و این همه تفاوت از زمین تا آسمان.

وقتی این مطلب را در کنار درآمد کلان شرکت گوگل در مدتی دقیقا ده ساله قرار دهیم، تازه می فهمیم که "این ثری من الثریه" (امیدوارم که درست نوشته باشم. حتما خانم سعدونی اصلاح می فرمایند).

زمانی که مدیریت علمی نظریه هایش را طرح کرد، انسانها را در ردیف ابزارها و فقط وسیله ای برای کسب درآمد بیشتر تصور می کرد که باید مدیر تا می تواند او را کنترل کند و مچش را بگیرد و اجازه نفس کشیدن به او ندهد، چرا که او مانند همان چرخ دنده یا پیچی بود که حرکتی را در خط تولید باعث می شد و بیشتر از این جایگاهی نداشت. حرفهایی که برای مدیریت مدرن امروز مانند سخنان کفرآمیز کافران صدر اسلام است.

مدیریت امروز جهان دقیقا خلاف این مسائل را اعتقاد دارد و عمل می کند. زمانی بود که ثروت را در دارایی های فیزیکی و ملکی می دانستند و ثروت مندترینهای دنیا مانند راکفلر و ... تا بخواهی ملک و املاک داشتند. اما امروزه ثروت در اندیشه ها است و ثروتمندترین افراد دنیا کسانی مانند بیل گیتس هستند که از اندیشه هایشان کسب ثروت می کنند.

اما آنچه که برای نوشتن این پست غلغلکم می دهد ملاحظه مدیریت پلیسی و نگاه آمرانه و سلطه مدارانه به کارمند جماعت است. چیزی که جهان سالها است با آن وداع گفته و می شنویم که در ژاپن بابت خلاقیت و ابتکار پول می دهند، نه حضور فیزیکی در محیط کار یا خیلی کشورهای دیگر که میزان کار روزانه را کم کرده اند.

گوگل درس های بزرگی را به یکایک ما می دهد که برخی از درسهایی را که خودم از این معلم سرخانه دور دست گرفته ام بازگو می کنم:

۱. نتیجه مهم است، روش رسیدن با خود فرد است.

۲. برای رسیدن به هدف باید مسیر را مهیا کرد (بی مایه و ابزار فطیر است)

۳. کسانی که با ما کار می کنند انسان هستند

۴. هر چه محیط بازتر و کارمندان راحت تر، کارایی بیشتر (دقیقا مثل محیطهای ما)

۵. دنیا، دنیای خلق است و لحظه به لحظه نو شدن

شما هم درسهای را که آموخته اید بنویسید.

بيشتر در مورد گوگل بدانيد: http://www.1pezeshk.com/archives/cat-1/index.html